برگشت

 

گفتگو با آقای احمد علی  نوری کارشناس علوم سیاسی

پیرامون پیمان استراتژیگ افغانستان وآمریکا

اداره نسل فردا

  

مقدمه

با توجه به این که مدتی است که پیمان استراتژیک بین رؤسای جمهوری اسلامی افغانستان و ایالات متحده آمریکا در کابل به امضاء رسیده است مجله نسل فردا بر اساس مسؤلیت اسلامی و ملی خود در صدد شده است که زوایای این پیمان و پیمان های دیگر را برای خوانندگان محترمش بیشتر تبیین نماید. لذا جناب آقای نوری با توجه سؤالاتی که از سوی اداره نسل فردا تهیه و تنظیم شده است؛ زوایای این پیمان را بررسی نموده اند.

الف) پیمان استراتژیک به چه معنا است ؟

1.             مفهوم پیمان

پیمان، معاهده و عهدنامه (treaty) توافق یا قراردادی است که کتبا بین دو یا چند دولت و در زمینه­های عمده و اساسی صورت می­پذیرد. واژه معاهده در باره تعهداتی بین المللی بکار می­رود که با دخالت رسمی و صریح دستگاه­های صالح در عقد عهدنامه برقرار شده باشد. انعقاد یک عهدنامه شامل مذاکره و امضاء و تصویب است.

2- مفهوم استرتژیک

متعلق به استراتژی و آن دانش یا فن بهره­گیری از امکان­های سیاسی، اقتصادی، روانی و

 نظامی برای تأمین بیشتر حمایت از سیاست پیش بینی شده است.پس پیمان استراتژیک، یعنی معاهده­ای که بین دوکشور به امضاء می­رسد برای تأمین اهداف راهبردی و حمایت از سیاست پیش­ بینی شده دولت.

نسل فردا: آیا تاکنون بین دولت های گذشته افغانستان و کشورهای دیگر چنین پیمانی به امضاء رسیده است ؟

آقای نوری: بله معاهده های زیادی میان دولت های گذشته افغانستان وبعضی ازدولت های خارجی به امضارسیده است ازجمله می توان ازمعاهده جمرود اول ودوم ، معاهده دیورند و... را نامبرد.

1ـ معاهده جمرود اول بین امیردوست محمد خان وانگلیس درسال 1855 به امضا رسید. دراین معاهده سرحدات افغانی که درطرف دولت انگلیس بود وازطرف آنها اشغال شده بود با این معاهده رسمیت می یافت ومسأله ای که خیلی مهم  بود که این بود که دراین معاهده نه تنها مناطق افغانی را ازخود ساخته بود بلکه موجودیت افغانستان را زیر سئوال قرارداده بود.این معاهده دارای سه ماده بود که عبارت است.

1ـ کمپنی هند شرقی تعهد می نماید که استقلال مناطق را که دردست امیر است محترم بشمارد وهیچ وقت درامورآنان مداخله نکند.

2ـ بعد ازاین تاریخ درمیان کمپنی هند شرقی وامیر دوست محمد خان ورثه وبازماندگان اوصلح ودوستی دایمی ثابت وبرقرار خواهد شد.

3ـ دوست محمد خان ازطرف خود وازطرف  کسانی که جای اورا می گیرند تعهد می کند که درمتصرفات کمپنی هند شرقی هیچ نوع مداخله ودست درازی نکنند. بعد ازاین تاریخ با دوستان کمپنی هند شرقی دوست وبا دشمنان آن دشمن خواهند بود.

این بند سوم مداخله آشکار به سیاست خارجی افغانستان بشمار می آید یعنی باهرکسی که انگلیس دشمنی دارد افغانستان نیز دشمن باشد منافع افغانستان این جا کاملا نادیده گرفته شده است.

جمرود دوم:

وقتی که دولت روس توسط ایران مداخلات خود را درهرات آغاز وخطرات را متوجه منافع انگلیس درهند نمود.

هرات تحت فشار شدید ایران بود، به خاطر جلوگیری این خطر ها، انگلیس به امیر دوست محمد خان خبرداد به هندوستان برود، امیر ازرفتن بجای دور خودداری می کند اظهارمی دارد که درهمین جمرود که نزدیک پشاور است میتوان مذاکره ومفاهمه نمود.

لذا در26جنوری سال 1857م آنان معاهده را به امضا رسانیدند که به نام معاهده جمرود دو یاد می شود این معاهده توسط محمد اعظم خان نماینده امیر به امضا رسید ودارای سیزده ماده بوده است

معاهد دیورند نیز بین دولت انگلیس وامیرعبدالرحمن خان امضا شد والبته به سختی می توان نام معاهده برآن نهاد چرا که این معاهده کاملا یکجانبه است اگر متن معاهده را ملاحظه بفرماید، روشن می شود که انگلیس به نمایندگی ازافغانستان سخن به میان می آورد ، تکرار کلمه امیر صاحب درهر بند این مفهوم را تداعی می کند که درجای امیر کسی دیگری نظر می دهد وتعهد اورا بیان می کند.

معاهده گندمک، که بین حکومت برتانیه ومحمد یعقوب خان امیر افغانستان

ومتعاقبات آن بغرض اقامه روابط صلح ودوستی منعقد گردید. دارای چندین بند بود ازجمله آمده بود که امیر افغانستان و ملحقات آن متعهد است که درروابط با حکومت های خارجی پابند مشوره با حکومت برتانیه بوده وبا این حکومت عهدی نبندد وسلاح بر ضدشان برندارد ، درصورت حمله خارجی ،امداد نظامی واسلحه وپول انگلیسی بغرض دفاع طوری که انگلیس مناسب داند استعمال خواهد شد.

نسل فردا: اهدافی که دولت افغانستان و آمریکا از انعقاد پیمان استراتژیک دنبال می کنند چیست ؟

آقای نوری: افغانستان کشوری است که تازه ازجنک رهایی یافته است. البته کاملا هم جنک تمام نشده است. نیروهای تروریست ازآن طرف مرز تقویت می شود حمله های تروریستی زیادی را درکشور ما انجام می دهند، مداخلات کشور پاکستان خاتمه نیافته بلکه زیادتر هم شده است. نیروهای بنیاد گرا درکشور پاکستان برای حمله تروریستی داخل افغانستان تربیت می شود. لذا افغانستان مجبور است که برای مقابله با ترویست ها نیروهای خود را تقویت نماید برای تقویت نیرهای خود به تجهیزات نیاز دارد به پول نیاز دارد به مربی نیازدارد باید این وسائل را تأمین نماید، زیربناهای اقتصادی کاملا ویران می باشد، مواد مخدر برای افغانستان معضل است مشکلات زیادی برای افغانستان به وجود آورده است خلاصه مشکلات موجود باعث شده است که افغانستان با آمریکا پیمان امضانماید تا به اهداف خودش که همانا نابودی نیروهای تندور، رهای ازمشکلات اقتصادی وساختن زیربناهای اقتصادی ، نابودی کشت مواد مخدر است فائق آید .

آمریکا نیز ازاین پیمان اهدافی دارد می خواهد به اهداف خودبرسد. شعار آمریکا مبارزه بابنیادگراهای اسلامی است، مبارزه با کشت مواد مخدر است، ازطرف دیگر آمریکا می خواهد درکنار رقبای خود مثل چین ،روسیه، ایران باشد، می خواهد با امن ساختن افغانستان انرژی کشورهای آسیای میانه را به جهان خارج منتقل نماید.

مسأله که خیلی مهم است که آمریکا می خواهد از طریق افغانستان سلاحهای اتمی کشورپاکستان را کنترل نماید. آمریکا نگران است که مبادااین سلاح بدست بنیاد گراها بیافتد.

نسل فردا: به صورت بسیار کوتاه و مفید بفرمایید که مفاد این پیمان چیست و شامل چه ابعادی می شود؟

آقای نوری: این پیمان دارای هشت بخش است. متن این پیمان دارای نکات خوب می باشد به مسأئل اقتصادی ، اجتماعی ، نظامی ،سیاسی ، حقوق بشر، آزادی بیان ، حقوق زنان ، استقلال وحاکمیت ملی افغانستان اشاره شده است درمتن پیمان آمده است که از کشورافغانستان علیه هیچ کشوری استفاده نخواهد شد که درواقع به نگرانی های کشورهای همسایه پرداخت شده است.

«ایالات متحده بر احترام کامل خویش به حاکمیت ملی و استقلال افغانستان تاکید نموده و تعهدش به چارچوب روند انتقال و تحقق کامل انتقال مسئولیت‌های امنیتی به افغانستان را مجددا تصریح می‌دارد. ایالات متحده یک بار دیگر تاکید می کند که در جستجوی ایجاد تاسیسات دایمی نظامی در افغانستان نبوده و در پی حضوری نیست که تهدیدی را متوجه همسایگان افغانستان بسازد. ... ایالات متحده تعهد می‌نماید که از سرزمین و یا تاسیسات افغانستان به عنوان نقطه آغاز حملات علیه کشورهای دیگر استفاده نمی‌کند.» این دوبند باید نگرانی کشورهای همسایه را رفع کرده باشد چرا که متعهد می شود که ازافغانستان علیه هیچ کشورهمسایه افغانستان اقدام نخواهد کرد، ازطرف دیگر مردم افغانستان ودولت مردان افغانستان نیز این اجازه را نخواهد داد که از کشورشان منافع کشورهای همسایه تهدید شود

نسل فردا: باتوجه به سؤال قبلی چه ماده یا مفادی از این پیمان برای مردم و کشور افغانستان مفید است و در امر توسعه (اقتصادی ، سیاسی ، نظامی و ... ) آن مطلوب می باشد و چه ماده ای برای استقلال ، توسعه و پیشرفت افغانستان نامطلوب است ؟

آقای نوری: به نظربنده فی الجمله  این پیمان برای مردم افغانستان مفید است چرا که اگر به متن این پیمان عمل شود جنبه های مختلف را مد نظر دارد به مسائل اقتصادی،تقویت نیروهای اردوی ملی، پلیس ملی ، برای حفظ امنیت توجه شده است، به حقوق اقلیت ها نیز توجه شده است. دولت افغانستان متعهد می شود که میان اقوام افغانستان به طورتبعیض آمیز برخورد نشود ، این خیلی مهم است چرا که دولت های گذشته به این مسائل توجه نمی کرد بااقوام مختلف افغانستان درتمام زمینه به طوریکسان برخورد نمی شد. بعضی اقوام ازحقوق اولیه خود محروم بودند. این کار باعث می شود که منافع ملی بجای منافع قومی تقویت شود، دراین پیمان روی حقوق زنان تاکیدشده است روی حسن همجواری باکشورهای همسایه ، روی آزادی بیان و ..

نسل فردا: با توجه به واکنش برخی مخالفان آیا مخالفت آنها بر خاسته از فرهنگ قوی دینی مردم افغانستان است که ناشی از باورها ، ارزشها و نمودهای دینی است یا بر خاسته از منافع حزبی و گروهی؟ آیا اکثریت مردم افغانستان با چنین پیمان های موافق هستند چرا ؟ مخالفان و گروههای فشار چه استدلالی در مخالفت با این پیمان دارند؟

آقای نوری: واکنش مخالفان برخاسته ازفرهنگی دینی نمی باشد بلکه برخاسته ازمنافع حزبی وگروهی وقومی می باشد، دین باتسلط کفر مخالف است نه از رابطه ای که براساس همکاری دوجانبه ومتقابل باشد. به نظر بنده این پیمان یک نوع همکاری متقابل است نه تسلط کفر ازطرف دیگر اکثر مردم افغانستان با این پیمان موافق است چرا که اگر آمریکا ونیروهای ناتو  نباشد دوباره گروهای بنیاد گرا تسلط پیدا خواهد کرد. درشرایط فعلی که اردو وپلیس ملی خوب تقویت نشده است، وجود این نیروها لازم است. گروهای فشار استدلال غلط می کنند که این پیمان یعنی تسلط کفر بر مسلمان وحال آن که روابط متقابل را همکاری دوجانبه را کسی تلسط کفر بر مسلمان نمی گوید. آنها آمده اند تا به مردم افغانستان کمک نماید، نه این که حاکمیت خودرا برمردم تثبیت کند. درطول تاریخ ثابت شده است که مردم افغانستان بیگانگانی را که به قصد تسلط برمردم ما آمده باشند نخواهند پذیرفت. بله مردم ما همکاری متقابل ، کمک درامر بازسازی اقتصادی، اجمتاعی و... با آغوش باز استقبال می کند.

نسل فردا: گذشته از جنجال ها و رقابت های سیاسی آیا در آینده و بلند مدت خطر وابستگی سیاسی، اقتصادی، نظامی و ... افغانستان به این کشورها وجود ندارد ؟

آقای نوری: چرا؛ اگر دولت مردان افغانستان درفکر خود کفایی اقتصادی نباشد خطر وابستگی سیاسی وجود دارد مردم که ازنظر اقتصادی وابسته باشد بدنبال آن خطر وابستگی سیاسی ، نظامی نیزوجود دارد لذا دولت مردان ما باید درفکر خود کفای اقتصادی، وفرهنگی باشد تا خطر وابستگی سیاسی درآینده به وجود نیاید .

نسل فردا: به نظر حضرت عالی آیا این پیمان موجب عدم اعتماد همسایگان افغانستان به افغانستان نمی گردد به عبارت دیگر تهدیدی علیه آنها به حساب نمی آید و همچنین موجب تقابل به مثل آنها نمی گردد چرا ؟

آقای نوری: نه خیر؛ چرا موجب بی اعتمادی شود! وقتی رئیس جمهور افغانستان که عالی ترین مقام کشور است می گوید ازخاک افغانستان علیه هیچ کشوری استفاده نخواهد شد؛ نگرانی وبی اعتمادی برای چی. هرچند کشورهای همسایه نگرانی های دارد اما فکر نمی کنم که نگرانی آنها امنیتی باشد. من فکرمی کنم نگرانی ازچیز دیگر باشد. درمورد پاکستان قبل ازپیمان نیز هواپیماهای بدون سر نشین حاکمیت آنرا نقض می کرد این تقصیر خود دولت پاکستان است چراکه مهد تروریست ها می باشد. آی اس آی نیروهای بنیاد گرا تربیت می کند. درامرمبارزه باتروریست ها صداقت نشان نمی دهد بلکه آنها را درتمام زمینه ها تقویت می کند. کشور پاکستان درکشور ما مداخله می کند. حمله این هواپیما ها درواقع می تواند نوعی دفاع باشد.

نسل فردا: با این که این پیمان توسط رؤسای جمهوری افغانستان به امضاء رسیده است آیا پارلمان با چه رأیی آن را تصویب خواهد کرد چرا ؟

آقای نوری: هرچند این سوال دیگر اهمیت ندارد. پارلمان این پیمان را امضا کرد. بارای بسیار بالاهم امضا شد. فکر می کنم این رای بالا درواکنش به برخی اظهار نظرهای غیر مسئولانه وغیر دپلماتیک بوده والا روی این پیمان بعضی ازاعضای پارلمان اشکالات داشتند. اما همین برخی اظهار نظرها باعث شد که نمایندکان به طوری قاطع آنرا تصویب نماید انشاالله همسایه های ما هم منافع مردم ما را در مد نظر داشته باشند. مسائل سیاسی را ازمسائل که مربوط به حقوق انسانی می شود کاملا جدا فرض کنند.